Tarixi araşdırmaların üç əsas istiqaməti
Naxçıvan Muxtar Respublikası özünəməxsus tarixi, coğrafiyası və mədəni irsi ilə Azərbaycanın ayrılmaz, lakin coğrafi baxımdan ayrı bir parçasını təşkil edir. Bu bölgənin tarixi tədqiqi ölkənin ümumi tarixini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Naxçıvanın tarixi araşdırması ilk növbədə bölgənin siyasi statusunun formalaşması, iqtisadi potensialının istifadəsi, kənd əhalisinin həyat səviyyəsinin dinamikası və sənaye infrastrukturunun inkişafı kimi mövzuları əhatə edir. 1924-cü ildə muxtar respublika statusunun verilməsindən başlayaraq müasir dövrə qədərki tarixi proses, arxiv materialları və dövri mətbuat əsasında sistemli şəkildə araşdırılır.
Bu sahədəki tədqiqatlar Naxçıvan tarixinin ayrı-ayrı dövrlərinə, o cümlədən sovet dövrü inzibati quruculuğuna, müstəqillik dövrünün sosial-iqtisadi çevrilmələrinə, Naxçıvanın muxtariyyət tarixinə, Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə, Naxçıvanın Azərbaycan, Rusiya və Türkiyə diplomatiyasındakı mövqeyinə, Naxçıvan-Zəngəzur məsələsinə diqqət yetirir.
Azərbaycanda, xüsusən Naxçıvan Muxtar Respublikasında kənd təsərrüfatının tarixi mürəkkəb siyasi-iqtisadi dəyişikliklərin güzgüsüdür. 1924-1991-ci illəri əhatə edən sovet dövrü kollektivləşmə, kolxoz-sovxoz sistemi, məhsuldarlıq kampaniyaları və kənd əhalisinin həyat səviyyəsindəki dəyişikliklərlə xarakterizə olunur.
Müstəqillik dövründə (1991-dən sonra) isə torpaq islahatları, özəlləşdirmə prosesləri, fermer təsərrüfatlarının formalaşması və iqtisadi blokadanın kənd istehsalına təsiri kimi mövzular ön plana çıxır. Aqrar islahatlar, ipəkçiliyin inkişafı, taxılçılıq tarixi bu tədqiqatın ayrıca alt-istiqamətlərini təşkil edir.
Bu sahədə aparılan tədqiqatlar arxiv materiallarına, statistik göstəricilərə və sahə müşahidələrinə əsaslanır.
İkinci Dünya müharibəsi (1941-1945) Azərbaycan üçün, o cümlədən Naxçıvan bölgəsi üçün dərin sosial-iqtisadi çevrilmələrin başlanğıcı olmuşdur. Döyüşlərdə iştirakedən minlərlə naxçıvanlı əsgərin ağır şəraiti, arxa cəbhənin iqtisadi yükü, kənd əhalisinin mövsümi köçü və müharibənin son illərindəki bərpa mərhələsi bu tədqiqatın əsas mövzularını təşkil edir.
Naxçıvanlı döyüşçülərin Avropa ölkələrindəki partizan və antifaşist müqavimət hərəkatında iştirakı ayrıca tədqiqat istiqaməti kimi araşdırılır. Müharibə dövründə hərbi səfərbərlik, müharibədən sonrakı sosial-iqtisadi və mədəni inkişaf (1946-1969) da tədqiq edilir.
Tədqiqatlarda arxiv sənədləri, statistik hesabatlar, dövrün mətbuatı və şifahi tarix mənbələrindən istifadə olunur.